Goed Ziek.

(Na)bijna dood ervaringen   Vorig jaar om deze tijd was het aan het beginnen. Het einde, bedoel ik. Ik had dat nog niet helemaal door. Natuurlijk, het ging niet goed met jou, dat zag ik ook wel. Naar buiten gaan lukte nauwelijks meer, en je zag zo grauw en je sliep zo lang. Maar dat de dood al in de buurt was, dat zag ik dus niet. Daar pieker ik soms nog over: dat ik er met mijn neus bovenop zat, en het (juist daarom?) niet zag.    Die ene verpleegkundige, die zag het wel, na de zomer. Ank heette ze, ik schreef al eerder over haar. Ze belde me vanuit het ziekenhuis waar jij lag, het was al bijna nacht. Die ochtend had een zaalarts jou verteld dat de uitslag van de laatste scan niet goed was. Zomaar, plompverloren, je was op dat moment alleen. Foute boel, en het had niet zo moeten gaan. Maar ja, het ging dus wel zo. De rest van die dag was ik bij je, totdat ik uiteindelijk, ver na het bezoekuur, naar huis moest. En toen belde Ank dus. Ze vroeg of ik bij je wilde slapen, wa...

HERSTELRECHT   ‘Kom maar gauw liefje, het is niet goed’. Ze klinkt ontdaan. Het is woensdag, begin oktober. Ik had haar gebeld om te vragen of ik nog iets voor haar mee kon nemen, ik zou zo op de fiets stappen naar het ziekenhuis. Daar ligt ze sinds een paar dagen, verzwakt en uitgeput. Er is een scan gedaan, eerder dan gepland.  ‘Ik heb net de uitslag al gehoord’, zegt ze.  ‘Hè?’, zeg ik. We zouden die uitslag vrijdag pas krijgen, van de oncoloog.  ‘De zaalarts zei dat er uitzaaiingen zitten in de lever. En in het buikvlies, waar het al fout zat, gaat het ook steeds verder mis’. De zaalarts dus. Een joviale veertiger die even daarvoor haar kamer was binnengelopen, vertelt ze. ‘De uitslagen zijn er al hoor, wilt u ze horen?’, had hij gevraagd. Mijn lief was erdoor overvallen, maar zijn luchtige toon maakte dat ze had geantwoord dat ze dat wel wilde. Hij klonk alsof hij goed nieuws in petto had.    ‘En nu dan?’, stamelde ze, na het verhaal dat bepaald geen g...

HET NUBESTAAN Er zijn momenten waarop ik bedroefd ben, omdat we al zo lang niet meer kunnen leven zoals we dat vroeger konden. Er zijn ook momenten waarop ik bang ben voor hoe het zal zijn als ze er niet meer is. En er zijn momenten waarop het tot overmaat van ramp allemaal door elkaar loopt: verdriet om toen (het  vóór bestaan), angst voor straks (het  na bestaan), en niet zelden is er dan ook nog iets wat in het hier en nu volkomen fout loopt. Denk aan alledaagsheden als een scheurende vuilniszak, poep onder een schoen, een volle kop koffie die omvalt op een crèmekleurig kleed. Denk daarnaast ook aan: een katheter die niet wil doorlopen, een norse apotheker, en een leverancier van medische hulpmiddelen die ik moet bellen om iets te bestellen, en die dan ons klantnummer niet herkent, ook al hebben we dat van diezelfde leverancier ontvangen, per post én email. De dag daarvoor.    Tuurlijk, het is heus niet altijd zo dat denken aan ons  voor bestaan, waarin er no...

TERUGREIS Na een heerlijke zomervakantie in de Dolomieten zijn we op de terugreis. Daar nemen we de tijd voor: elke dag een uurtje of drie-vier rijden, via Oostenrijk en Duitsland, en dan een fijne plek zoeken om een nachtje te logeren. Meestal lukt dat vrij goed, we komen doorgaans al googlend terecht bij prettige hotelletjes en leuke B&B’s. Maar nu, op zoek naar onze laatste stop voordat de vakantie echt voorbij is, is het ineens lastig. We rijden ergens onder Stuttgart, ik tuur op mijn telefoon en zie de ene na de andere treurige hotelketen voorbijkomen. Waar zijn al die leuke, idyllische adresjes ineens? Omdat mijn liefste moe is (deze zomer rijdt ze nog) dringt ineens de tijd. Daarom reserveer ik toch maar ergens, op goed geluk, in de buurt van een mooie rivier. Hoe beroerd kan het zijn, denk ik nog.  Het blijkt behoorlijk beroerd te kunnen: een uurtje later rijden we via een triest industrieterreintje waar het stikt van de wegwerkzaamheden naar een grijs wijkje met veel b...

ENGELEN IN DE HERFST We gaan binnenkort naar de Dagbehandeling Oncologie in ons ziekenhuis. Dat is op zich niks nieuws, in de afgelopen zeven jaar zijn we er ontelbare keren te gast geweest. We kwamen er voor verschillende soorten chemotherapie, voor botversterkers, voor troostende kopjes thee en boterhammen met kaas, en de laatste tijd ook voor bloedtransfusies en extra vocht. Kind aan huis waren we er. Maar sinds kort weten we dat er geen behandelopties meer zijn voor mijn liefste. Een wrange woordgrap sluipt mijn hoofd in: ‘dag, behandeling’… En toch willen we dus nog een keer. Om dank je wel te zeggen: tegen de verpleegkundigen, de vrijwilligers, de medewerkers van het secretariaat, de haptonome, de verpleegkundig specialist. Wat zijn ze fijn en belangrijk voor ons geweest.  Toen onze liefde begon, nu zo’n 9 jaar geleden, was er ook veel verdriet. Bij ons begin hoorde ook afscheid, en dat heeft veel pijn gedaan. Toen we daar middenin zaten zeiden we wel eens tegen elkaar dat we...

BONUS Ik kom ze tegen in de supermarkt. Twee kwieke zeventigers, ze wonen bij ons in het gebouw. We kennen elkaar niet zo heel goed, maar we groeten elkaar altijd vriendelijk.  ‘Hallo’, zeg ik. ‘Hee hoi’, zegt zij. ‘Ah, hallo’, zegt hij.  We hebben het er even over dat je een bekend gezicht soms niet meteen kunt plaatsen als je elkaar in een andere omgeving tegenkomt dan normaal gesproken.  ‘Maar nu zie ik het hoor’, zegt hij.  ‘Ja’, zegt zij, ‘we hebben net gesport en nou gingen we even wat boodschapjes doen’.  ‘We sporten hier vlakbij’, voegt hij er nog aan toe. Ik knik, ik vind het al met al een heldere situatieschets.  ‘Hoe is het met jullie?’, vraagt zij.  ‘Niet zo heel goed’, zeg ik. Blijkbaar heb ik in een split second besloten om een eerlijk antwoord te geven.  ‘Oh… gaat het niet goed met je vrouw?’ ‘Nee’, zeg ik. Ze spert haar ogen wat verder open, ik zie iets dat lijkt op een mix van schrik en verbazing. Ik heb meteen spijt dat ik dit pa...

HORDEN 30 Juni , we zijn een weekje in Normandië en we gaan naar de British Normandy Memorial, in Ver-sur-Mer. Vanaf de parkeerplaats is het zo’n 800 meter lopen naar het monument. Te ver voor mijn liefste, dus we pakken de rolstoel. Da’s voor het eerst, dus even wennen. Het is best nog een klusje om het nogal zware ding uit de achterbak van de auto te tillen, en het bevestigen van de voetsteunen gaat ook niet geheel vlekkeloos. Het was iets met draai en klik, het zag er super easy uit toen de mevrouw van de Zorgwinkel het voordeed, en tijdens het oefenen ging het ook goed. Maar nu komt die verdomde klik alsmaar niet. Gevloek en gezucht, maar uiteindelijk vind ik de goede draai en hoor ik de klik. Je moet het even weten, dat zei de mevrouw uit de Zorgwinkel ook al. Daar gaan we, hobbeldebobbel over het onverharde pad. Mijn lief lijkt op een oorlogsveteraan, vindt ze zelf. En  zij  mag daar grappen over maken. 30 Juli,  met lieve vriendinnen neergestreken in de Dolomieten,...

TWEE VOOR TWAALF Twee voor Twaalf is een kennisquiz, waarin twee duo’s twaalf vragen moeten beantwoorden. De twaalf beginletters van de antwoorden vormen een woord, en dat moeten ze raden. Heerlijke TV, het is vaak secondenlang stil terwijl er driftig in encyclopedieën en botanische gidsen wordt gebladerd. De quiz al decennialang een vaste waarde op de vrijdagavond. Wij houden ervan.     Hierbij presenteer ik mijn eigen versie: twaalf vragen, met voor het gemak ook maar meteen de antwoorden. De stem van Astrid Joosten moet je er even bij denken. Daar gaan we.    1.       Vanwege allerlei anatomisch gedoe is het voor mijn liefste allesbehalve makkelijk om voldoende voedingstoffen binnen te krijgen. Welke (mierzoete) vloeistof neemt ze bij voorkeur dagelijks en met een rietje tot zich om voor de nodige aanvullingen te zorgen? ( E iwitdrankjes) 2.       Het menselijk bloed bevat afweercellen, die ook wel witte bloedcelle...

R EISGENOTEN Het is woensdagochtend, half 11. Eigenlijk zouden we al lang en breed onderweg zijn, maar mijn liefste is nog te moe om aan de reis te beginnen. Ze zou de eitjes bakken voor op de broodjes, een van die vakantie tradities die altijd veel Klein Geluk opleveren, maar dat zit er nog even niet in. Een witte snoet, nauwelijks puf om op haar benen te staan. Da’s duidelijk, terug naar bed. We passen de planning gewoon aan, dat hotel in Noord-Frankrijk loopt niet weg.    In de gang staan onze tassen rustig te wachten, zij zijn dit wel gewend. Zoals ze ook, net als wij, in de loop der tijd gewend geraakt zijn aan steeds meer extra bagage en nieuwe reisgenoten: in de kofferbak, op de achterbank, in de toilettas. Want er reist nogal wat met ons mee, inmiddels. Om te beginnen: de kruk. Jaren geleden gekocht door een vriend van ons, terwijl wij alsmaar in het ziekenhuis waren en er nog veel paniek en pijn was. Hij belde mij vanuit de zorgwinkel waar hij voor ons naartoe was ger...

KOM TERUG In ons pallialieve leven zijn er dingen die steeds terugkomen, ook al willen we dat liever niet. Eén van die dingen: periodieke controles en scans. Niet onze hobby. Meten is weten, allemaal hartstikke mooi, maar vooral prettig als je iets hoort wat  fijn  is om te weten. We zijn er altijd wat zenuwachtig voor, zelfs in fases waarin we relatief ontspannen het ziekenhuis binnen stappen omdat het allemaal best wel goed lijkt te gaan. Ook dan is het altijd een grote opluchting als de bloedwaarden goed blijken, en de scan onveranderd. Momenteel zijn we bezorgd. Mijn liefste voelt zich moe en zwakker, en uit een recente check blijkt dat de tumormarker behoorlijk gestegen is. Meten is zweten, we schrokken toen we de grafiek zagen.     Bezorgdheid, schrik: ook van die hardnekkige terugkomers. We staarden naar het scherm waar die grafiek op stond (we hadden voor deze ene keer besloten om zelf vast even in het digitale patiëntendossier te kijken. Zul je net zien). Ik...

ZIEK Ik  heb er nooit zo bij stil gestaan, maar ‘ZIEK’ is eigenlijk een heel goed woord. Je zou kunnen denken van niet: ‘ziek’ heeft niet echt een lekker imago, het is zo’n woord waarmee je de pret flink kunt drukken, vooral als het betrekking heeft op jezelf of op mensen die je lief zijn. Woorden als ‘gezond’, ‘fit’ en ‘blakend’ scoren beduidend beter, om nog maar te zwijgen van ‘vitaal’, ‘kwiek’ en ‘ja, ik ben dan wel over de vijftig maar alles doet het nog hoor’.    Toch wil ik hier een lans breken voor het woord ZIEK. Het  woord  dus hè, niet het verschijnsel zelf en de impact ervan, daar zouden mijn lief en ik best van af willen. Hoe komt het dan dat ik het toch zo’n goed woord vind? Omdat je, als je een beetje husselt met de letters, ziet dat er twee kleine woordjes in verstopt zitten: ZE en IK. En laat dat nou precies weergeven wat de uitdaging kan zijn als je liefste niet meer (nooit meer dus) gezond, fit en vitaal gaat worden, en jij zelf dat  wel...

KORT VERHAAL LANG Over uitgezaaide kanker kun je best lang praten. Dat deden we ook, vlak na de diagnose. Onze zinnen bleven maar komen, woorden buitelden hakkelend en snikkend over elkaar heen, onze trillende monden uit. Heel veel details deelden we, met iedereen: ‘en toen zei die ene dokter dit, en die andere zei toen dat, en op de scan zag je zus, en dat betekent dus zo, en daarom gaan we nu voor A, en hopelijk gebeurt in vredesnaam niet B..’  Logisch, we waren verbijsterd en hyper, de stress gierde door onze lijven. We dachten dat het een kort verhaal zou worden: mijn liefste was al eerder ziek geweest, jaren geleden, maar nu waren er uitzaaiingen, overal in de botten, niet meer te stoppen. Over en uit, dachten we, en waarschijnlijk ook snel. Het zag er allemaal dreigend en accuut uit, we waren zo bang en bedroefd. Dat moest eruit. En dus praatten we honderduit, heel vaak en heel lang, ook (misschien wel vooral) over allerlei medische details.    Inmiddels is dat vera...

GROTE BLOTE FOTO Het zieke lichaam van mijn liefste heeft veel te verstouwen. Zo is ze in de loop der tijd het nodige kwijtgeraakt. Om te beginnen een borst. De lymfeklieren in haar linkeroksel. Haar haar. Dat kwam ook wel weer terug, eerst in de vorm van schapenkrulletjes, later weer min of meer zoals daarvoor, maar inmiddels is het steeds dunner en kwetsbaarder. Intussen zijn er ook een paar centimeters van haar lengte afgesnoept: haar wervelkolom zakt langzaam in, omdat uitzaaiingen zorgen voor kleine breukjes in haar botten. En tja, dan krimp je dus een beetje…. Verder is haar ‘powerhouse’ verzwakt: de spierkracht in haar buik, rug, bekkenbodem en middenrif neemt af. Het is dus best hard werken om goed rechtop te blijven zitten en te lopen, zeker als ook je energie en je conditie zijn geslonken. Adem komt ze soms ook tekort: in haar lijf is er een steeds groter probleem met de plek van haar maag ten opzichte van haar longen, en dat merkt ze. En dan zijn er nog de aderen waardoor ha...

  (V)AARDIGHEDEN Als de nood het hoogst is en de redding niet nabij, dan helpt het als iemand gewoon aardig is en het hoofd koel houdt te midden van al het gedoe. Bij ons is er best veel gedoe, dus wij kunnen het weten, zeg maar. Zo heeft mijn lief al een hele poos klachten die niemand snapt: heftige misselijkheid die op de gekste momenten opkomt en haar volkomen onderuit haalt, soms wel drie keer per week. Is het de kanker? De chemo die ze in inmiddels in vele smaken gehad heeft? De morfinepomp? Zit het in haar hersenen? Of komt het toch door een COVID besmetting? Een heel peloton artsen heeft zich er intussen over gebogen. Geen van hen spoorde de oorzaak op, en daarmee is er ook geen echte oplossing. Niks aan te doen. Of toch?   Tijdens een controle afspraak met onze verpleegkundig specialist vertellen we haar dat we ons soms best eenzaam voelen, ploeterend in deze malaise. Al die dokters, ze zijn echt wel betrokken en trouwens meestal ook aardig (een enkele hork daargelaten...

NIET ZEGEVIEREN  Het regent, het waait, december neemt de laatste hapjes van dit jaar, nog heel even en dan is het op. Op naar 2024! Met vrede graag, heel snel en overal a.u.b, en vertrouwen, verbondenheid, minder CO2 en meer vrolijkheid, en dat alles maar beter mag worden voor iedereen. Maar eerst nog één keer terugkijken: hoe was dit jaar voor ons?   Mooi en vol liefde: we hebben elkaar veelvuldig gekust, verrast, vastgehouden, getroost, bemind. We zijn op reis geweest, we hebben dansjes gemaakt (wel steeds ietsje korter), we hebben gevierd (de liefde, Sinterklaas, Sint Pannenkoek, de overwinningen van Femke Bol, onze verjaardagen), en genoten (van liedjes, films, vrienden, buren, kopjes thee, heerlijk luie zondagochtenden, warme wollen dekentjes, gesprekken en verhalen, onze handen in elkaar, en van nog heel veel meer dingen, soms groot en steeds vaker klein). En we gingen uit eten omdat we zes jaar getrouwd waren.    Pittig en droef: 2023 was ook een jaar met hee...